Search
среда 12 децембар 2018
  • :
  • :

KO ĆE POBEDITI IMUNITET ILI RAK?

Tumor markeri

Tumor markeri

Tumor markeri su supstance koje nastaju u ćelijama organizma kao odgovor na postojanje malignog ili benignog tumora i predstavljaju biohemijske indikatore prisustva tumora.

Proizvode ih ćelije karcinoma ili organizam kao odgovor na prisustvo kancera, ali mogu da ih proizvode i zdrave ćelije. Povišen nivo tumor markera može ukazivati na prisustvo tumora, ali sam nije dovoljan da bi se postavila dijagnoza.

Nijedan tumor marker nije 100 posto specifičan. To znači da se oni detektuju kako kod zdravih osoba, jer ih mogu lučiti zdrave, normalne ćelije kod nekih inflamatornih stanja, tako i kod osoba sa karcinomom, a pored toga većinu njih proizvode više vrsta karcinoma. Takođe, nijedan tumor marker nije sto posto osetljiv, odnosno ne može da se detektuje u svim stadijumima bolesti, posebno u početnom. Bez obzira na sve ove nedostatke, oni su danas potpuno opravdano našli primenu u laboratorijskoj dijagnostici.

Tumor markeri se koriste:

– kao deo skrininga u ranom otkrivanju malignih bolesti i kao pomoć u postavljanju dijagnoze
– u praćenju toka bolesti
– u planiranju i praćenju terapije
– u ranom otkrivanju recidiva, odnosno ponovnog javljanja tumora.

Manje su korisni u skriningu, uglavnom se tu koriste kao pomoćno dijagnostičko sredstvo, jer se dijagnoza može potvrditi samo biopsijom, ali u planiranju i praćenju terapije, kao i u otkrivanju recidiva su našli veliku ulogu.

Kod pacijenata kojima je dijagnostikovan karcinom, veoma je važno da se prva koncentracija izmeri pre početka terapije, a zatim nakon nje. Tada će poređenje rezultata ukazati na uspešnost terapije.

Tumor markera ima mnogo, a danas se u laboratorijskoj dijagnostici rutinski određuje oko trideset.

Najčešće se određuju:

PSA – specifičan je za prostatu. Karcinom prostate je jedini karcinom kod kojeg će ovaj marker biti povišen, ali se njegove povišene vrednosti javljaju i kod nekih drugih, benignih bolesti tog organa. Pored ukupnog PSA, merenjem i slobodnog PSA omogućava se bolje razdvajanje pacijenata sa karcinomom od onih sa benignom hiperplazijom prostate

CA 125 – prisutan je kod epitelijalnih karcinoma ovarijuma, karcinoma endometrijuma, cerviksa i dojke, ali povišen je i u brojnim benignim stanjima, čak i u trudnoći. Danas se sve više određuje zajedno sa markerom HE 4 koji je najosetljiviji za otkrivanje karcinoma jajnika, posebno na početku bolesti, pa lekari sve više traže određivanje kombinacije ova dva markera

CA 15 3
– prisutan je kod karcinoma dojke, ali i kod brojnih drugih oboljenja. Najviše se koristi za rano otkrivanje recidiva i praćenje odgovora na terapiju

CEA – prvi marker koji je uveden u kliničku upotrebu. Prisutan je kod brojnih benignih i malignih stanja, a važan je kao prognostički indikator kod karcinoma debelog creva i u kontroli povratka bolesti

Tumor markeri se mogu detektovati u krvi, ali i drugim telesnim tečnostima, a savremena laboratorijska oprema omogućava brzo i tačno određivanje njihovih vrednosti i za većinu se rezultati dobijaju u roku od nekoliko sati.

Bitno je voditi računa o tome da se ne mogu upoređivati vrednosti dobijene različitim testovima: “Testovi različitih proizvođača daju različite rezultate na istom uzorku. Zato je veoma važno da se pacijent prati istim postupkom određivanja, po mogućstvu u istoj laboratoriji”.